ประปาออร์แกนิก

posted on 27 May 2015 23:46 by conroykuze

ขอบคุณข้อมูลภายใต้ความร่วมมือของบริษัท ปตท.จำกัด (มหาชน) และ วิชาการ.คอม โดย วารสาร สานสุข http://www.pttplc.com/TH/Default.aspx 


               คนในเมืองใหญ่ใช้ประปาปนคลอรีน แต่คนยู่กับป่าใช้ประปาออร์แกนิก

8

               หากความหมายของออร์แกนิก (Organic) คือปลอดสารพิษ ประปาภูเขาจากแหล่งต้นน้ำบนเขาแม่กระทู้ของชาวบ้าน ต.แม่เล่ย์ อ.แม่วงก์ จ.นครสวรรค์ ก็เกิดจากกระบวนการผลิตที่ปลอดสารพิษ ทั้งยังใช้เวลาบ่มเพาะยาวนานกว่าจะมีน้ำใสสะอาดใช้ตลอดทั้งปี

               เดิมทีเขาแม่กระทู้มีพื้นที่ป่ากว้างขวางถึง 45,000 ไร่ เป็นแหล่งผลิตน้ำตามธรรมชาติชั้นเลิศที่หล่อเลี้ยงผู้คนรอบเขา เมื่อมีการตัดไม้ทำงายป่าอย่างหนักในปี 2535 สภาพป่าก็เสื่อมโทรม เกิดภาวะน้ำแล้ง มีไฟป่าบ่อยขึ้น ผืนป่ากว่า 15,000 ไร่เสียหาย ส่งผลให้อาหารจากป่าที่ชาวบ้านได้พึ่งพาเพื่อยังชีพและเป็นรายได้ ทั้งเห็ด หน่อไม้ มะไฟป่า ฯลฯ ลดลงและในหน้าฝนก็ประสบปัญหาหน้าดินชะล้างพังทลาย ท้ายที่สุด ไม่มีน้ำกินน้ำใช้

               ในปี 2539 โครงการปลูกป่าถาวรเฉลิมพระเกียรติฯ ปตท. กรมป่าไม้ และหน่วยงานราชการในท้องถิ่น เลือกเขาแม่กระทู้เป็นพื้นที่ปลูกป่าจำนวน 14,201 ไร่* โตยมีชุมชนใกล้เคียงเป็นกำลังสำคัญในการปลูกป่าและดูแลรักษา

               กระบวนการผลิตน้ำ ‘ปลอดสาร’ เริ่มนับหนึ่งตั้งแต่บัดนั้น 

9               พันธุ์ไม้ท้องถิ่นเดิม อาทิ ประดู่แดง มะค่าโมง มะค่าแต้ เสลา ยาง ไผ่ เป็นไม้นำมาปลูกเพื่อฟื้นฟูป่าในช่วง 3 ปีแรก อีก 2 ปีถัดมาเน้นเรื่องการบำรุงรักษาผ่านกิจกรรมเสริมความรู้และปลูกจิตสำนึก อาทิ การอบรมราษฎรอาสาสมัครพิทักษ์ป่า (รสทป.) อาสาสมัครป้องกันไฟป่า โครงการเยาวชน ปตท. รักษาป่าสี่ปีผ่านไป ด้วยแรงใจของทุกคนที่ช่วยกันเป็นหูเป็นตา เฝ้าระวังการรุกป่า ปัญหาไฟป่าก็ลดลง และความเขียวขจีก็คืนกลับมานั่นหมายความว่า ‘น้ำ’ ก็กลับมาด้วย

               ชาวบ้านช่วยกันสร้างฝาย ขุดบ่อดักทางเดินน้ำทั่วทั้งแปลงปลูกกว่าหมื่นไร่ เพื่อเป็นการชะลอน้ำและเก็บกักความชุ่มชื้นตามลำห้วย วิธีนี้จะช่วยเสริมให้ผืนป่ามีพัฒนาการไปสู่ความสมบูรณ์เร็วขึ้น ขณะเดียวกันในฤดูแล้งฝายและบ่อดักน้ำยังเป็นกลไกในการป้องกันและลดความรุนแรงของไฟป่าด้วย ผลพลอยได้จากกระบวนการนี้ก่อให้เกิดลำห้วยสายเล็กๆ ซึ่งไหลไปรวมกันในอ่างเก็บน้ำ

               หลายหมู่บ้านเริ่มได้รับประโยชน์จากน้ำที่คืนกลับมา แต่บ้านมอสวรรค์ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของ ต.แม่เล่ย์  ยังไม่สามารถใช้น้ำได้อย่างเต็มเม็ดเต็มหน่วย เนื่องจากอยู่ห่างไกลจากเชิงเขากว่า 14 กิโลเมตร จึงพากันดูงานการทำประปาภูเขา ที่บ้านสวนพลู-พุต่อ จ.อุทัยธานี เป้าหมายคือ ต้องวางท่อใต้ดินนำน้ำเข้ามาในหมู่บ้าน

               ปี 2540 แกนนำชุมชนเขียนโครงการเพื่อขอรับการสนับสนุนจากกองทุนเพื่อการลงทุนทางสังคม (Social Investment Fund : SIF) เสนอไปหลายครั้ง จนมาประสบความสำเร็จในครั้งที่ 6 ได้รับการสนับสนุนมากกว่า 1 ล้านบาท ซึ่งคำนวณแล้วได้แค่ซื้ออุปกรณ์ แต่ไม่มีค่าแรง

pra01100955p2

               ชาวบ้านตกลงเดินหน้า แบ่งการทำงานเป็น 6 คุ้ม หมุนเวียนกัน 6 งัน ใครไม่ว่างก็หาแรงงานมาทดแทน เริ่มจากต่อท่อจากแหล่งน้ำซับระยะทาง 1 กิโลเมตร มายังแท็งก์น้ำ 3 ลูก ขนาดความจุ 15,000 ลูกบาศก์เมตร เพื่อพักน้ำไม้ จากนั้นขุดวางท่อจากแท็งก์น้ำไปยังหมู่บ้านเป็นระยะทาง 14 กิโลเมตร แล้วแยกสายท่อแจกจ่ายไปแต่ละบ้าน

               สี่เดือนผ่านไป ประปาออร์แกนิกที่ใสบริสุทธิ์ก็เข้าถึงหมู่บ้านเป็นที่เรียบร้อย มีการวางรูปแบบการบริหารจัดการแบบประปาภูมิภาค คือ ติดมิเตอร์และคิดราคาค่าน้ำ หน่วยละ 3 บาท โดยมีข้อตกลงว่าทุกบ้านต้องดูแลรักษาท่อน้ำในบ้านตัวเอง และท่อน้ำที่ผ่านหน้าบ้าน เงินค่าน้ำที่เก็บได้ส่วนหนึ่งแบ่งมาเป็นค่าบำรุงรักษาท่อ อีก 20% จัดสรรเป็นค่าอาหาร และค่าใช้จ่ายในการดูแลรักษาป่า ทำแนวกันไฟและปลูกป่าชุมชน และตั้งผู้ตรวจสอบบัญชี 3 คน เพื่อความโปร่งใส

               วิชัย เส็งเอี่ยม ประธาน รสทป. ต.แม่เล่ย์ เล่าว่า ตอนช่วยกันวางท่อประปาภูเขา ชาวบ้านใช้อุปกรณ์ง่ายๆ พวกจอบ เสียม ชะแลง โดยมีเงื่อนไขว่าใครไม่มาช่วย ไม่ให้น้ำใช้ หรือจ่ายค่าแรงแทนตัวเองที่ไม่ได้เข้าร่วม เป็นกระบวนการสร้างความร่วมแรงร่วมใจกัน ไม่เอาเปรียบกัน

images (1)               “ทุกวันนี้ ป่าสมบูรณ์ได้ส่วนหนึ่งเพราะคนในชุมชนช่วยกันดูแลรักษา เรามีกิจกรรมที่ทำร่วมกันทั้งผู้ใหญ่และเยาวชน คือ พิธีบวชป่าเป็นเรื่องของการสร้างจิตสำนึก เมื่อป่าฟื้นเราก็ได้อาหารจากป่า การเฝ้าระวังเรื่องไฟป่าก็ทำให้ชุมชนมีน้ำใช้ตลอดปี”

               ปัจจุบัน เขาแม่กระทู้เป็นแหล่งกักเก็บคาร์บอนจำนวนมหาศาล เป็นแหล่งต้นน้ำที่ก่อเกิดลำห้วยต่างๆ อาทิ น้ำซับหว้าย น้ำซับล้าน และเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่าหลายชนิด

               การปลูกป่าของชาวบ้านไม่กระทู้ไม่เพียงคืนชีวิต คืนสมดุลของระบบนิเวศ

               แต่ยังสร้างพลังสามัคคีที่ต่อยอดเพื่อสร้างชุมชนเข้มแข็งได้อีกด้วย

Comment

Comment:

Tweet